Quy trình vận hành máy nén khí trục vít an toàn
Hướng dẫn vận hành máy nén khí trục vít: kiểm tra trước khi chạy, khởi động, theo dõi áp suất và nhiệt độ dầu, dừng máy đúng cách và bảo dưỡng định kỳ.
Máy nén khí trục vít (screw air compressor) hiện chiếm thị phần lớn nhất trong các nhà máy nhờ chạy êm, liên tục và ít hỏng vặt. Tuy vậy, thiết bị vẫn chứa bình chứa chịu áp lực, cơ cấu truyền động tốc độ cao và hệ thống dầu áp suất lớn, nên đơn vị sử dụng cần một quy trình vận hành riêng thay vì áp dụng máy của máy nén khí piston.
Quy trình vận hành máy nén khí trục vít an toàn dưới đây được Công ty Kiểm định & Thử nghiệm Sài Gòn (SITC) biên soạn từ kinh nghiệm kiểm định bình khí nén, máy nén khí, giúp đơn vị sử dụng có cơ sở xây dựng quy trình vận hành phù hợp với đặc điểm kỹ thuật từng máy và môi trường làm việc của mình.
Máy nén khí trục vít khác máy nén khí piston thế nào
Máy nén khí trục vít nén khí bằng hai trục vít ăn khớp quay liên tục, thu nhỏ thể tích khí dọc theo trục. Khác với máy piston vốn nén từng kỳ qua van hút, van xả, máy trục vít không có van và cho dòng khí đều, ít rung động.
Các hệ quả trực tiếp tới vận hành:
Máy được thiết kế để chạy liên tục, kể cả 24/7, thay vì chạy ngắt quãng như máy piston.
Loại phun dầu (phổ biến nhất): dầu được phun vào buồng nén để bôi trơn, làm kín khe hở giữa hai trục vít và mang nhiệt nén đi. Vì vậy máy phải có bầu tách dầu khí, lọc dầu và két làm mát dầu. Loại không dầu dùng cho ngành yêu cầu khí sạch như thực phẩm, y tế.
Máy nhạy cảm với chất lượng dầu và nhiệt độ làm việc. Trọng tâm theo dõi hằng ngày là dầu và nhiệt độ, thay vì van và xéc măng như ở máy nén khí piston.
Kiểm tra trước khi vận hành máy nén khí trục vít
Trước mỗi ca chạy, người vận hành kiểm tra:
Mức dầu trong bầu tách, phải nằm trong giới hạn cho phép; không có rò dầu tại các đầu nối.
Độ chênh áp của lọc gió, lọc dầu và lõi tách dầu trên đồng hồ hoặc đèn báo; thay khi vượt ngưỡng khuyến cáo.
Van an toàn, áp kế, đồng hồ nhiệt độ còn hạn kiểm định và hiển thị đúng.
Xả nước ngưng trong bình chứa khí nén và bầu tách.
Che chắn cơ cấu truyền động: dây curoa (máy truyền đai) hoặc khớp nối (máy truyền trực tiếp).
Nối đất, nối không vỏ máy và động cơ; điện áp nguồn trong giới hạn cho phép.
Khu vực đặt máy thông thoáng, sạch, xa nguồn nhiệt, không có dầu mỡ hay hóa chất dễ cháy xung quanh.
Trình tự khởi động máy nén khí trục vít
Đóng cầu dao điện tổng, kiểm tra trên màn hình điều khiển không còn báo lỗi.
Mở van cấp khí ra hệ thống theo đúng quy định nội bộ.
Bấm nút khởi động. Máy khởi động qua sao, tam giác, khởi động mềm hoặc biến tần tùy cấu hình, và thường chạy ở chế độ không tải (unload) trước.
Quan sát quá trình máy tự chuyển sang chế độ có tải (load) khi đạt điều kiện; theo dõi dòng điện và áp suất tăng dần, lắng nghe tiếng máy.
Sau 5 đến 10 phút chạy ổn định, ghi áp suất và nhiệt độ vào nhật ký vận hành.
Không khởi động lại ngay khi máy vừa dừng để tránh sốc nhiệt cho cụm trục vít; chờ đúng thời gian khuyến cáo của nhà sản xuất.
Theo dõi trong quá trình vận hành
Áp suất làm việc: không vượt áp suất ghi trong giấy chứng nhận kiểm định của bình chứa khí nén; theo dõi đóng ngắt của rơ le áp suất theo mức đã cài đặt. Không tự ý nâng áp suất cài đặt vượt thiết kế.
Nhiệt độ dầu: duy trì trong dải khuyến cáo của nhà sản xuất, thường 75 đến 95 độ C. Máy báo động và tự ngừng khi vượt ngưỡng bảo vệ. Nhiệt độ tăng bất thường thường do thiếu dầu, lọc dầu tắc hoặc két làm mát bẩn.
Tách ẩm: xả nước ngưng bình chứa và bẫy nước theo ca; kiểm tra máy sấy khí nếu hệ thống có trang bị.
Kiểm tra cưỡng bức hoạt động của van an toàn tối thiểu 01 lần mỗi ca.
Tiếng ồn, độ rung, mùi khét bất thường: dừng máy kiểm tra, không cố vận hành.
Khi phát hiện hư hỏng các bộ phận chịu áp lực, báo ngay cho bộ phận có trách nhiệm, không tự ý sửa chữa.
Trình tự dừng máy đúng cách
Chuyển máy về chế độ không tải (unload), để chạy thêm vài phút cho nhiệt độ hạ dần.
Bấm nút dừng và chờ máy ngừng hẳn.
Ngắt cầu dao điện, treo thẻ báo nếu sau đó có bảo trì.
Xả nước ngưng trong bình chứa, vệ sinh máy và khu vực đặt máy.
Ghi nhật ký vận hành: giờ chạy, áp suất, nhiệt độ và các biểu hiện bất thường.
Bảo dưỡng định kỳ máy nén khí trục vít
Theo giờ chạy trên đồng hồ: thay lọc gió, lọc dầu, lõi tách dầu và dầu theo khuyến cáo của nhà sản xuất, phổ biến mỗi 2.000 đến 4.000 giờ tùy điều kiện bụi và nhiệt độ môi trường.
Hằng tuần: vệ sinh két làm mát, kiểm tra rò rỉ dầu, khí và độ căng dây curoa.
Hằng tháng: siết lại đầu cốt điện, kiểm tra cảm biến nhiệt độ và cảm biến áp suất.
Chỉ dùng đúng loại dầu chuyên dùng cho máy trục vít. Trộn hai loại dầu khác nhau là nguyên nhân thường gặp gây đông vón dầu và hỏng cụm trục vít, một hư hỏng có chi phí sửa chữa rất cao.
Các lỗi thường gặp và cách xử lý
Nhiệt độ dầu cao: kiểm tra mức dầu, lọc dầu, két làm mát, quạt gió và nhiệt độ phòng máy.
Máy không lên áp: lọc gió tắc, rò khí trên đường ống, van hút (inlet valve) bị kẹt, rơ le áp suất cài đặt sai.
Khí mang nhiều dầu: lõi tách dầu hỏng hoặc quá hạn, đường hồi dầu bị tắc.
Quá dòng, ngắt bảo vệ: điện áp thấp, dây curoa quá căng, cụm trục vít bị bó.
Nước lẫn nhiều trong khí nén: xả ngưng không đều hoặc máy sấy khí hỏng.
Kiểm định bình chứa khí nén đi kèm máy
Bản thân máy nén khí trục vít không nằm trong danh mục thiết bị phải kiểm định, nhưng bình chứa khí nén đi kèm (bình tích áp) thuộc nhóm bình chịu áp lực và bắt buộc kiểm định theo QTKĐ 07:2016/BLĐTBXH:
Kiểm định lần đầu sau khi lắp đặt, trước khi đưa vào sử dụng.
Kiểm định định kỳ 03 năm một lần; 02 năm một lần khi thời gian sử dụng trên 12 năm.
Van an toàn, áp kế gắn trên bình được kiểm định cùng kỳ.
Chi tiết xem tại trang Kiểm định bình khí nén và Kiểm định van an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Máy nén khí trục vít có phải kiểm định không
Bản thân máy nén không thuộc danh mục kiểm định bắt buộc, nhưng bình chứa khí nén, van an toàn và áp kế đi kèm phải kiểm định theo quy định về bình chịu áp lực. Xem thêm trang Kiểm định bình chịu áp lực.
Máy nén khí trục vít có được chạy liên tục 24/7 không
Được, máy trục vít được thiết kế cho chạy liên tục. Điều kiện là bảo dưỡng đúng giờ chạy, giữ nhiệt độ dầu trong giới hạn và phòng máy thông thoáng.
Nên dùng loại dầu nào cho máy nén khí trục vít
Dùng đúng dầu chuyên dụng theo khuyến cáo của nhà sản xuất máy. Không trộn lẫn các loại dầu khác nhau và không kéo dài quá chu kỳ thay dầu, vì dầu quá hạn là nguyên nhân chính gây hỏng cụm trục vít.