Hướng dẫn sử dụng thang máy an toàn và văn minh
Ngày nay, thang máy được sử dụng phổ biến trong các tòa nhà cao tầng ở các trung tâm đô thị. Công ty Kiểm định & Thử nghiệm Sài Gòn(SITC) đưa ra hướng dẫn khi sử dụng thang máy dựa trên các tiêu chuẩn về an toàn và văn hóa ứng xử nơi công cộng.
Ngày nay, thang máy được sử dụng phổ biến trong các tòa nhà cao tầng ở các trung tâm đô thị. Công ty Kiểm định & Thử nghiệm Sài Gòn (SITC) đưa ra hướng dẫn khi sử dụng thang máy dựa trên các tiêu chuẩn về an toàn và văn hóa ứng xử nơi công cộng.
Cách sử dụng thang máy an toàn gồm bốn việc chính: bấm gọi thang đúng chiều cần đi, chờ người trong cabin ra hết rồi mới bước vào, bấm tầng và đứng cách xa cửa, chỉ bước ra khi cửa đã mở hẳn và sàn cabin ngang với sàn tầng. Nếu thang dừng đột ngột, hãy bấm nút chuông báo động, giữ bình tĩnh và chờ cứu hộ, không tự mở cửa cabin.
Cách sử dụng thang máy cho người lần đầu đi
Đọc bảng hướng dẫn niêm yết ở sảnh chờ và trong cabin, nhất là dòng ghi tải trọng và số người tối đa.
Bấm nút mũi tên lên nếu cần đi lên, mũi tên xuống nếu cần đi xuống. Không bấm cả hai nút, vì thang sẽ dừng thêm một lần không cần thiết.
Khi cửa mở, đứng sang một bên để người trong cabin ra trước.
Bước vào, bấm số tầng cần đến một lần, rồi đứng lùi vào trong, quay mặt ra cửa.
Theo dõi màn hình báo tầng. Khi đến nơi, chờ cửa mở hẳn rồi mới bước ra, nhìn xuống để chắc sàn cabin ngang với sàn tầng.
Nếu cabin đã đầy hoặc chuông quá tải kêu, người vào sau cùng bước ra và chờ chuyến sau.
Ý nghĩa các nút bấm trong thang máy
Ký hiệu có thể khác nhau tùy hãng thang, nhưng phần lớn thang máy dùng các ký hiệu sau:
Mũi tên lên, mũi tên xuống ở sảnh: gọi thang theo chiều muốn đi.
Số tầng trong cabin: chọn tầng đến. Chữ G, GF hoặc L là tầng trệt; B, B1, B2 là tầng hầm; M là tầng lửng; R là sân thượng.
Nút hai tam giác quay ra ngoài: giữ cửa mở, dùng khi có người đang bước vào hoặc đang đẩy xe lăn.
Nút hai tam giác quay vào trong: đóng cửa sớm. Chỉ bấm khi chắc không còn ai ra vào.
Nút hình chuông: báo động cho bộ phận quản lý tòa nhà. Chỉ dùng khi bị kẹt hoặc có sự cố.
Nút hoặc loa hình điện thoại: liên lạc hai chiều với phòng trực hoặc đơn vị cứu hộ.
Công tắc có chìa khóa hoặc chữ "Fire": dành cho nhân viên vận hành và lực lượng chữa cháy, người đi thang không được sử dụng.
Bảng hướng dẫn sử dụng thang máy gồm những gì?
Mỗi thang máy trong tòa nhà thường có một bảng hướng dẫn đặt ở sảnh chờ và một bảng trong cabin. Nội dung thường gồm:
Tải trọng định mức và số người tối đa của cabin.
Các việc không được làm: chặn cửa, chở quá tải, cho trẻ nhỏ đi một mình, dùng thang khi có cháy.
Cách xử lý khi bị kẹt: bấm chuông, gọi số trực, chờ cứu hộ.
Số điện thoại của ban quản lý tòa nhà hoặc đơn vị bảo trì.
Tem kiểm định còn hạn. Tem ghi ngày kiểm định và thời hạn kiểm định lần tiếp theo. Thang máy chỉ được sử dụng khi đã được kiểm định kỹ thuật an toàn theo quy trình QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH (xem kiểm định thang máy).
Chủ tòa nhà nên đặt bảng ở chỗ dễ nhìn, chữ đủ lớn, có cả tiếng Việt và tiếng Anh nếu có khách nước ngoài. Khi thay đổi đơn vị bảo trì hoặc số điện thoại trực, phải cập nhật bảng ngay.
Khi sử dụng thang máy
Trước khi sử dụng thang máy, người sử dụng phải đọc kỹ bảng hướng dẫn sử dụng thang máy mà đơn vị lắp đặt đã đưa ra.
Xác định điểm muốn đến. Bấm nút Xuống - Down hoặc Lên- Up để sử dụng thang máy
Xếp hàng sang một bên để nhường lối ra cho người bên trong. Hãy đợi người bên trong di chuyển ra hết mới bước vào thang máy.
Đi chuyến kế tiếp nếu thang máy đã đầy
Không cố tình chặn cửa đóng lại bằng tay chân hay các vật dụng khác.
Không sử dụng thang máy khi có hỏa hoạn, động đất hay ngập lụt
Không sử dụng thang máy quá tải
Không sử dụng thang máy khi chưa kiểm định hoặc hết hạn kiểm định an toàn
Không sử dụng thang máy trái với mục đích sử dụng mà đơn vị chế tạo đưa ra (thang máy chở hàng, thang máy chở người,thang máy chở hàng có người đi kèm)
Khi ra và vào thang máy
Bước ra và vào nhẹ nhàng
Đứng xa và quay mặt về phía cửa ra vào. Tránh để quần áo hay đồ vật kẹt vào cửa
Sử dụng tay vịn (nếu có)
Kiểm soát trẻ em và vật nuôi khi ra vào thang máy
Nhấn nút Mở - open và Đóng - Close nếu cửa thang máy không có chế độ tự động đóng mở.
Khi ở trong thang máy
Không ồn ào, xô đẩy khi ở trong thang máy
Không ăn uống hay hút thuốc bên trong thang máy
Không tự ý bấm các nút điều khiển khi thang máy đang vận hành
Chú ý thông báo điểm đến của mình.
Cách sử dụng thang máy bệnh viện
Thang máy bệnh viện thường có cabin sâu để chở giường bệnh và xe lăn. Khi đi thang máy bệnh viện cần chú ý:
Nhường chỗ cho giường bệnh, băng ca, xe lăn và nhân viên y tế đang chuyển bệnh nhân. Nếu cabin chật, hãy chờ chuyến sau.
Không đi vào thang có biển "dành cho nhân viên" hoặc "thang chuyển bệnh nhân".
Không giữ cửa lâu và không bấm nhiều tầng, vì thang có thể đang cần cho ca cấp cứu.
Người khỏe và chỉ đi một hai tầng nên đi thang bộ để giảm tải cho thang máy.
Giữ trật tự, không ăn uống trong cabin, đeo khẩu trang nếu bệnh viện yêu cầu.
Lưu ý cho trẻ em, người cao tuổi, người đi xe lăn và thú cưng
Trẻ em phải có người lớn đi kèm. Không cho trẻ bấm nút chơi hoặc tựa vào cửa.
Người cao tuổi nên đứng gần tay vịn và bước ra từ từ.
Người đi xe lăn vào bằng bánh sau trước nếu cabin hẹp, để khi ra có thể đi thẳng. Người đi cùng bấm nút giữ cửa khi đẩy xe.
Thú cưng phải được bế hoặc giữ dây ngắn. Không để dây dắt nằm ngang cửa cabin.
Khi thang máy dừng đột ngột giữa các tầng
Giữ bình tĩnh nếu biết mình bị kẹt trong thang máy. Đọc kỹ bảng hướng dẫn niêm yết trong cabin và làm theo hướng dẫn.
Sử dụng nút báo động hoặc nút liên lạc khẩn cấp trong thang máy để được giúp đỡ. Làm theo hướng dẫn của đơn vị cứu hộ hay người vận hành.
Đừng cố ý tự mở cửa để thoát ra ngoài. Bên trong thang máy là nơi an toàn nhất.
Chỉ những người đã được đào tạo về an toàn và xử lý các sự cố thang máy mới đủ khả năng đưa người bị kẹt trong thang ra bên ngoài.
Khi có cháy, mất điện hoặc thang chạy bất thường
Khi có cháy hoặc có báo cháy: không dùng thang máy, đi theo lối thang bộ thoát nạn.
Khi mất điện lúc đang ở trong cabin: làm như mục "Khi thang máy dừng đột ngột giữa các tầng" ở trên.
Khi thang rung lắc, có tiếng kêu lạ, dừng không ngang sàn hoặc cửa đóng mở bất thường: không tiếp tục dùng, báo ngay cho ban quản lý tòa nhà để gọi đơn vị bảo trì. Tham khảo thêm các sự cố thang máy thường gặp và cách khắc phục.
Thang máy hoạt động như thế nào?
Hiểu sơ qua cấu tạo giúp người đi thang bớt lo khi thang dừng hay rung nhẹ. Một thang máy chở người hiện đại thường gồm các phần chính:
Cabin và đối trọng: cabin chạy lên xuống trên ray dẫn hướng. Đối trọng ở phía bên kia cáp giúp động cơ không phải kéo toàn bộ khối lượng cabin.
Máy kéo và cáp tải: máy kéo đặt ở phòng máy trên nóc hoặc ngay trong giếng thang. Cabin được treo bằng nhiều sợi cáp, mỗi sợi đều chịu được khối lượng lớn hơn tải định mức.
Hệ thống điều khiển thang máy: bộ điều khiển nhận lệnh từ các nút bấm ở sảnh và trong cabin, sắp xếp thứ tự dừng tầng, điều chỉnh tốc độ khi tăng tốc và khi dừng.
Thiết bị an toàn: bộ khống chế vượt tốc và bộ hãm bảo hiểm giữ cabin trên ray khi thang chạy quá nhanh; phanh máy kéo tự đóng khi mất điện; giảm chấn dưới đáy hố thang.
Cửa tầng và cửa cabin: có khóa liên động, thang chỉ chạy khi mọi cửa đã đóng. Cảm biến ở mép cửa cabin sẽ mở lại cửa khi có người hoặc đồ vật chắn ngang.
Khi một thiết bị an toàn tác động, thang sẽ dừng lại và chờ kỹ thuật viên kiểm tra. Đó là thang đang bảo vệ người đi, không phải thang bị rơi.
Cách sử dụng thang máy chở hàng và thang chở hàng có người đi kèm
Thang chở hàng: chỉ để chở hàng, không cho người đi. Người xếp hàng đứng ngoài cabin, bấm gọi thang và gửi hàng lên tầng, người ở tầng nhận hàng lấy ra.
Thang chở hàng có người đi kèm: người đi kèm chỉ được là nhân viên đã được hướng dẫn cách vận hành. Xếp hàng gọn, chèn chặt để hàng không trượt khi thang chạy, không để hàng chạm vào cửa cabin.
Xe đẩy, xe nâng tay: kéo xe vào cabin theo hướng dễ lấy ra, khóa bánh xe, và không vượt tải trọng ghi trên biển. Khối lượng xe đẩy cũng được tính vào tải.
Không dùng thang chở người để chở vật liệu xây dựng, bình gas hay hàng dễ cháy nổ, trừ khi ban quản lý tòa nhà cho phép và có biện pháp bảo vệ cabin.
Cách sử dụng thang máy chung cư
Nhiều chung cư dùng thẻ từ: quẹt thẻ trước rồi mới bấm được tầng nhà mình. Không cho người lạ đi nhờ thẻ.
Giờ cao điểm buổi sáng và buổi tối, hãy chờ đúng thang theo chiều mình đi, không bấm gọi cả hai chiều để "đi cho nhanh".
Khi chuyển nhà hoặc chở đồ lớn, đăng ký với ban quản lý để được bọc vách cabin và sắp xếp giờ, tránh làm xước cabin và làm nghẽn thang của cả tòa.
Không để trẻ em chơi trong sảnh thang, không để xe đạp, xe đẩy chắn cửa tầng.
Khi lau sàn sảnh thang, không để nước tràn vào khe cửa tầng. Nước chảy xuống hố thang có thể làm hỏng thiết bị điện và gây dừng thang.
Thang máy gọi tầng đích ở tòa nhà văn phòng
Một số tòa nhà văn phòng hiện đại dùng hệ thống gọi tầng đích. Trong cabin không có nút tầng. Người đi thang nhập tầng cần đến trên bàn phím ở sảnh, màn hình sẽ chỉ định thang (ví dụ thang A hoặc thang C). Người đi cùng tầng được xếp chung một thang nên thời gian chờ ngắn hơn. Cách dùng đúng:
Nhập tầng đến trên bàn phím hoặc quẹt thẻ nhân viên ở sảnh.
Nhìn chữ cái trên màn hình và đi đến đúng thang được chỉ định.
Vào cabin, không cần bấm gì thêm, thang sẽ đưa đến tầng đã nhập.
Nếu vào nhầm thang, chỉ cần ra ở tầng gần nhất và gọi lại từ sảnh.
Những thói quen làm thang máy nhanh hỏng
Dùng tay, chân hoặc đồ vật chặn cửa để chờ người khác. Cửa bị ép nhiều lần sẽ lệch, cảm biến báo lỗi và thang phải dừng để sửa.
Bấm liên tục một nút hoặc bấm tất cả các tầng cho vui.
Chở quá tải, nhất là chở hàng nặng trong thang chở người.
Nhảy, đập mạnh vào vách cabin.
Để nước, cát, vữa xây dựng rơi vào khe cửa.
Hút thuốc trong cabin làm bẩn quạt thông gió và có thể kích hoạt đầu báo khói.
Tránh những thói quen này vừa giữ an toàn, vừa giảm số lần thang phải dừng để sửa chữa.
Chủ tòa nhà và ban quản lý cần làm gì để thang an toàn?
Người đi thang chỉ an toàn khi thang được quản lý đúng cách. Chủ sở hữu và ban quản lý tòa nhà cần:
Kiểm định kỹ thuật an toàn: trước khi đưa thang vào sử dụng và định kỳ theo quy trình QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, dán tem kiểm định còn hạn trong cabin (xem kiểm định thang máy và quy trình kiểm định thang máy).
Bảo trì định kỳ: ký hợp đồng với đơn vị bảo trì có năng lực, thường bảo trì hằng tháng, ghi nhật ký bảo trì (xem bảo trì thang máy).
Người được huấn luyện cứu hộ: có nhân viên biết cách cứu người bị kẹt, luôn có người trực khi thang hoạt động.
Bảng hướng dẫn và số điện thoại trực: niêm yết ở sảnh và trong cabin, cập nhật khi có thay đổi.
Xử lý báo lỗi: khi cư dân báo thang rung, kêu lạ hay dừng không ngang sàn, tạm dừng thang và gọi bảo trì kiểm tra ngay.
Nhật ký vận hành: ghi lại các lần thang dừng, số lần cứu hộ, lỗi đã sửa. Nhật ký giúp đơn vị bảo trì tìm đúng nguyên nhân và giúp kiểm định viên đánh giá tình trạng thang khi kiểm định định kỳ.
Cách dùng thang máy cho người khiếm thị, người khuyết tật
Nhiều thang có nút bấm chữ nổi bên cạnh số tầng và âm báo khi cabin đến tầng, khi cửa mở và đóng. Người khiếm thị nên đứng gần bảng nút để dễ bấm và nghe thông báo.
Thang dành cho người khuyết tật thường có cabin rộng, tay vịn, gương phía sau để người đi xe lăn quan sát khi lùi ra, và bảng nút đặt thấp.
Người đi cùng hãy giữ cửa bằng nút mở cửa, không dùng tay chặn cửa.
Khi thang đông, hãy nhường chỗ cho người đi xe lăn, người chống nạng và người khiếm thị vào trước.
Khi có động đất, bão lớn hoặc ngập nước
Động đất: không dùng thang máy. Nếu đang ở trong cabin, bấm dừng ở tầng gần nhất, ra ngoài và đi theo lối thang bộ.
Bão lớn, gió mạnh: thang ở tòa nhà cao tầng có thể tự giảm tốc độ hoặc tạm dừng. Làm theo thông báo của ban quản lý.
Ngập nước tầng hầm: không đi thang xuống tầng hầm đang ngập. Ban quản lý phải đưa cabin lên tầng cao và ngắt thang trước khi nước vào hố thang.
Dạy trẻ em đi thang máy an toàn
Trẻ nhỏ thích bấm nút và đứng sát cửa, nên cần được dạy từ sớm:
Luôn đi cùng người lớn, không đi thang một mình khi chưa đủ lớn.
Nắm tay người lớn khi vào và ra cabin, bước qua khe cửa, không nhảy.
Đứng xa cửa, không thò tay vào khe cửa, không tựa lưng vào cửa.
Không bấm nút chơi, không bấm chuông báo động khi không có sự cố.
Nếu bị kẹt, ngồi xuống sàn, bấm chuông và chờ, không tự mở cửa.
Người lớn cũng nên giữ chặt dây dắt chó, dây túi, khăn quàng của trẻ để không bị kẹt vào cửa.
Những hướng dẫn sử dụng thang máy trên chỉ là những nguyên tắc chung và cơ bản nhất. Tùy theo từng loại thang máy và chức năng sử dụng mà đơn vị thiết kế, lắp đặt sẽ đưa ra bảng hướng dẫn niêm yết trong cabin cụ thể hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thang máy chở tối đa bao nhiêu người?
Số người tối đa được ghi trên biển trong cabin, cạnh tải trọng định mức (ví dụ 630 kg, 8 người). Không đi vào khi cabin đã đủ người hoặc chuông quá tải kêu.
Bị kẹt trong thang máy có nguy hiểm không?
Cabin có hệ thống phanh và khe thông gió, nên ở yên trong cabin là cách an toàn nhất. Hãy bấm chuông hoặc nút liên lạc, báo tầng mình đang ở nếu biết, và chờ người đã được đào tạo cứu hộ. Không cạy cửa và không leo ra ngoài.
Làm sao biết thang máy còn hạn kiểm định?
Xem tem kiểm định dán trong cabin hoặc ở sảnh. Tem ghi ngày kiểm định và thời hạn kiểm định tiếp theo. Nếu tem đã hết hạn hoặc không có tem, hãy báo ban quản lý tòa nhà.
Có nên nhảy hoặc đùa giỡn trong thang máy không?
Không. Nhảy mạnh có thể làm thiết bị an toàn tác động và cabin dừng giữa hai tầng, khiến mọi người bị kẹt.
Thang máy mất điện có bị rơi không?
Không. Khi mất điện, phanh của máy kéo tự đóng và giữ cabin đứng yên. Nhiều thang có bộ cứu hộ tự động, dùng ắc quy đưa cabin về tầng gần nhất và mở cửa. Nếu thang không có bộ này, người trong cabin chờ nhân viên cứu hộ.
Nút đóng cửa trong thang máy có tác dụng không?
Tùy cách cài đặt của từng thang. Ở nhiều tòa nhà, nút đóng cửa chỉ có tác dụng khi thang ở chế độ vận hành đặc biệt. Cách tốt nhất vẫn là chờ cửa tự đóng và không chặn cửa.
Đi thang máy bị ù tai có sao không?
Ở tòa nhà rất cao, thang chạy nhanh làm áp suất không khí thay đổi nên có thể bị ù tai nhẹ. Nuốt nước bọt hoặc ngáp là hết. Nếu thấy chóng mặt, buồn nôn kéo dài, hãy ra ở tầng gần nhất và báo ban quản lý.